Ma Cây Gạo, Cáo Cây Đề

Cây gạo nằm sát bên bến đò làng Hương Tảo có cách đây từ những năm Minh Mệnh thứ 5 thứ 6. Những người biết được nó có từ khi nào thì chắc giờ đã chế.t cả rồi. Ở đấy có một quán nhỏ của người đàn bà goá, bày ra đó vài thức bánh trái đơn sơ, một tích nước vối dăm cái chén con. Treo trên kèo vài cái bánh đa làm bằng thức gạo kém, cứng mà lại dai chứ không giòn. Đủ đế thấy, đây không phải một vùng giàu có gì cho cam. Đàn bà làng ấy đi mò cua bắt ốc, đàn ông đi bẫy chuột, đánh dậm. Thi thoảng họ ghé vào quán người đàn bà goá uống vài xu nước vối, rồi lại tất tả đi làm như còn đương bận rộn lắm.

Người đàn bà goá ấy có một đứa con gái năm nay độ 16, đó là Chinh

Chinh lớn lên khi bố cô còn đang là một ông quan viên nhà có của hẳn hoi, chứ không phải con một bà goá bán hàng nước, phải dựng tạm túp lều dưới gốc gạo.

Chinh lên năm thì ông Phái bố cô còn đương có vài mẫu ruộng, cho cấy rẽ. Nhà còn Trâu cho đi cày mướn, chẳng phải lo đến miếng cơm tẻ, ăn với giò. Nhà mái ngói sơn son, sân gạch, áo cá. Đều chẳng thiếu thứ gì. Nhưng ông Phái hãy còn thấy thiếu ấy là ông còn chưa là một ông Lý, chưa có tí công danh nào cho tổ tiên dòng họ. Cũng Chính vì cái danh hão để ra đường người ta gọi là ông Lý ấy mà đến nỗi gia đình tan nát.